Açık Denizler: Felsefe Kavramı


Felsefe konusu, tanımı, işleyişi göz önüne alındığında böyle bir soruya tek bir cevap kabul edemez. Felsefe, yorumladığı her kişinin ağzında ve aklında farklı kalıplara girebilir. Socrates: “Felsefe, neleri bilmediğini bilmektir.” Sokrates, entelektüel alçak gönüllülüğünü savunur. Ona göre kazanılan her bilgi aynı zamanda bize “ Ne kadar az bildiğinin bilincine var" sözünü hatırlatmalıdır. Bu düşünceler doğrultusunda onun bilgiyi açık ve sonsuz bir deniz gibi gördüğünü söyleyebiliriz. David Hume: “İnsan zihninin mahiyetini incelemektir.” Bilginin duyumlar sayesinde ve deneyimle kazanılabileceğini öne süren empirizm görüşünün temsilcisi olan Hume “Bilincin içindekiler, ideler ( fikirler) ve duyumlar diye ikiye ayrılır.” fikrini savunur. Hume'ye göre felsefe , zihnin iç yüzeyini, niteliğini incelemektir. Peki sizce hangisi? Rasyonalizm mi, Empirizm mi? Descartes “Felsefe bir bilimdir ve geometrik yöntemi metafiziğe uygulamak gerekir, felsefeyi kesin bir bilim yapmak için." Modern felsefeyi kuran ve tözü Tanrı, ruh ve beden olmak üzere üçe ayıran Descartes, felsefeyi diğer birçok filozofa nazaran bir bilim olarak ele almış ve felsefeyi bir nevi yoruma kapatmıştır. Tommaso Campanella: “Felsefe, eleştiridir.” Campanella, felsefeyi “Eleştiridir” diyerek basit bir şekilde tek kelimeyle tanımlamış ve kullandığı bu kelimeyle felsefeyi sürekli olarak değiştirilebilir ve eklenilebilir bir düşünce olarak ele almıştır. Hilmi Ziya Ülken: “Felsefe insanın varlık hakkındaki düşüncesi ve bu düşünce üzerindeki düşüncesidir.”

Türk sosyolog ve filozof Ülkene , felsefenin düşünce üzerinde düşünmesi derken kavramın refleksiflik özelliğinin üzerinde durmuştur. Düşünsellik yani reflesiflik bir şeyin kendi kendine dönmesidir. Ona göre felsefe neden sonuç arasındaki bağı derinlemesine inceleyen döngüsel bir harekettir ve temelinde sürekli bir sorgulayıcılık vardır. Peki felsefe kendi kendine dönüyorsa, nasıl gelişir ki? Georg Wilhelm Friedrich Hegel: “Düşüncenin kendi karşıtıyla çelişerek ilerlemesinin bilimidir. Felsefe düşünerek varlığın görülmesidir.” İdealist Alman filozof Hegel , insanların her şeyi öğrenebileceklerine inanıyor ve dünyanın bariz bir şekilde mantığa eş değer olduğunu savunuyordu. Ona göre biricik/ canlı felsefe karşıtların , çelişmelerin felsefesidir . Çiçek meyvenin ortaya çıkmasına sebep olur ama meyvenin de ortaya çıkması için de çiçeğin ortadan kalkması gereklidir . Demek ki yaşamın, üremenin gerçeği hem çiçek hem meyve olmaktır. Ölüm hem ortadan kaldırmayı hem yeniden doğuşu sağlayan ön koşullardan biridir. Thomas Hobbes: “Felsefe yapmak doğru düşünmektir.” Felsefede materyalizmi, etikte haz ahlakını, siyasette monarşiyi benimseyen bir İngiliz filozof olan Hobbes , felsefeyi bu şekilde tanımlayarak görünürde felsefenin günümüzdeki tanımıyla çelişmiş de olabilir aslında. Çünkü felsefede mevcut olan sistemde doğru -yanlış yoktur ancak çelişki – tutarlılık vardır. Fakat Hobbes belki de bu cümleyi kurar iken “Tutarlı olan yoldan gitmek de bir doğrudur .” İfadesini beraberinde sürüklemiş olabilir. Platon: “Doğruyu bulma yolunda, düşünsel (idealist) bir çalışmadır." Antik Yunan filozofu Platon nam-ı değer Eflatun göre, felsefenin ana ereği insanın mutluluğu ve yetkin yaşamının sağlanmasıdır. Platon, genel olarak felsefeyi amaca ulaşmak, çıkılan bir yolda yaptığımız düşünsel çalışmalar olarak ele almıştır. Sizce felsefe yol mudur, yolda yaptığımız çalışmalar mıdır? Farabi: “Düşünmek ruhun kendi kendisiyle konuşmasıdır. Önce doğruyu bilmek gerekir, doğru bilinirse yanlış da bilinir; ama önce yanlış bilinirse doğruya ulaşılamaz.” Ekmel varlık anlayışı ile tanınan İslam filozofu Farabi , felsefeyi içselleştirmiş ve ruhun kendisiyle olan irtibatı olarak tanımlamıştır. Sevgi anlamına gelen “Phila” ve bilgelik anlamına gelen “Sophia”nın bir araya gelmesiyle oluşan felsefe kavramı “Bilgelik Sevgisi “ olarak da tanımlanır . Denildiği gibi felsefede tek bir doğru görüş kabul edilmez , ayni konuda farklı fikirler vardır . Bu durum felsefenin zenginliği gösterir. Felsefe ilk çıktığı andan günümüze dek gelişmiş, değişmiş ancak bitmemiştir. Ki felsefenin olmuş bitmiş bir yapısı yoktur . André Comte-Sponville ‘nin “Felseyi Takdimimdir” eserinde felsefe söyle tanımlanır: “Felsefe ne bir bilim ne de bir bilgidir ; bir bilme ediniz de değildir; elde bulunan bilgiler üzerine bir düşüncedir. Bu nedenle felsefeyi öğrenemiyoruz diyordu , Kant. Sadece felsefe yapmak öğrenilir . Nasıl? Kendi kendine felsefe yaparak. Kendi düşünceni, başkalarının düşüncesini, dünyayı, toplumu, deneyimin bize öğrettiklerini, bizde bıraktığı bilinmezlikleri kendi kendini sorgulayarak. Tuttuğumuz yol üzerinde şu ya da bu “profesyonel” felsefecinin yapıtlarıyla karşılaşabiliriz. Arzu edilmesi gereken de budur. Daha iyi, daha güçlü, daha derin düşüneceğiz. Daha uzağa ve daha ivedi gideceğiz. Kimse bizim yerimize felsefe yapamaz . Felsefe ne bir uzmanlık alanıdır ne bir meslek ne de bir bilim dalıdır . İnsan varlığını oluşturan bir boyuttur. Hayatla ve akılla donatıldığımız andan itibaren, bu iki yetinin birbirine eklenmesi kaçınılmaz olarak varlığını ortaya koyar. Elbette felsefe yapmadan akıl yürütülebilir, felsefe yapmadan yaşanılabilir. Ama felsefe yapmaksızın yaşamı, düşünmek, düşünceyi yaşamak olmaz. Çünkü felsefe budur." Felsefe bir bilim değildir. Ancak bilim dallarıyla neden sonuç iliskisiyle bağlıdır. Felsefe soru soran , bilim cevap verendir . Felsefede diger alanlara nazaran sorular cevaplardan daha önemlidir. Merak ve gözlemler sonucu ortaya çıkan bir etkinliktir. Düşünme üzerine düşünme üzerine kurularak refleksif bir özelliğe sahip olmuştur. Akıl ilkelerine dayanır, rasyoneldir. Her çağda aynı soruları sorar, evrenseldir. Yığımli olarak ilerler, her dönemde üzerine bir şey ekler. Sistemlidir. Sizce felsefede neden sorular cevaplardan daha önemlidir? Felsefenin Antik Yunanda çıkmasının en önemli sebeplerinden biri de demokratikleşme hareketlerinin başlıyor olmasıdır. Ortamda olan “Özgürlük" Felsefenin büyüyüp gelişmesinin en büyük sebeplerindendir. Felsefe açık bir deniz gibidir. Başlangıcı da bitişi de kesin çizgilerle belirtilmemiştir. Fakat insan var oldukça felsefenin de var olacağını söyleyebiliriz. Kendimizi berrak ve mavi bir denizin ortasında bulduğumuz bu yolculuğumuza son bir soruyla kısa bir süreliğine virgülü koyuyoruz. Sizin için felsefe nedir?

Kaynakça: -alonot.com -apelesyon.com -tr.m.wikipedia.org -psikologo.com -evrimagacı.org -André Comte-Sponville, Felseyi Takdimimdir

Son Paylaşımlar

Hepsini Gör