Bir Şeyleri Adlandırma ve Yorumlama


Bir kişi veya cisimde ön plana çıkan bir ayrıntı o kişi veya şeye ait diğer tüm ayrıntıların o özellik etrafında yorumlanmasına neden olur. Ön plana çıkan şey ise her zaman sabit olmayıp fonksiyoneldir. Bu durumda bir kişi veya cismin iyi veya kötü, güzel veya çirkin, zararlı veya yararlı olması onda ön plana çıkan özelliğe göre değişkenlik gösterir.


Ancak bazı kişi veya cisimlerde ön plana çıkan özellik o maddede uzun bir süre konumunu korur ve bu durum o kişi veya maddenin bu özellik dairesinde yorumlanmasını hemen hemen kalıcı hale getirir. Örneğin bu durum için bir araştırma yapıp iki insana aynı mantarı birbirinden bağımsız olarak gösterdiğimizi düşünelim. Yine bu araştırmada seçtiğimiz kişilerden birine mantarı göstermeden önce kendisine göstereceğimiz şeyi “zehirli bir mantar” olarak belirtirken diğerine ise sadece “bir mantar” göstereceğimizi söyleyelim. Bu durumda beyni kendini zehirli yani kendisi için tehlikeli, zararlı bir mantar görmeye ikna eden kişi mantarı gördükten sonra fiziksel özelliklerinde zehirli olması ile ilişkilendirebileceği özellikler bulur. Örneğin bu mantarın şapkalı, uzun ve ince gövdeli oluşunu zehirli olması ile ilişkilendirebilir. İkincisinde ise beynin yoğunlaştığı tanımlama “bir mantar” olacaktır. Dolayısıyla kişi mantarı gördüğünde beyazlığını, gövdesinin uzun ve ince oluşunu ve şapkasının olmasını mantar olması ile ilişkilendirir. Buradaki her iki durumda da nesne sabit ancak kendisinde ön plana çıkan özellik değişkendir ve nesne hep ön plana çıkan özelliğine göre yorumlanır.


Bu durum nesneler için basit görünebilir çünkü nesneler çoğunlukla üzerlerinde taşıdıkları bir özellikle ön plana çıkıp bu durumu uzun süre korurlar. Örneğin taş sertliği ile ön plana çıkmış ve bu durumu korumaktadır. Taşın siyah renkte olması sert olmasının yanında nadir olarak ön plana çıksa da taşın etkileyebildiği kesim olan biz insanlar için ön planda korunan özellik sertlik olarak kalıyor.


İnsanlar arası etkileşimde bu durum nesnelerde olduğu kadar basit değildir. Çünkü bir insanın üzerinde taşıdığı güçlü ve rekabetçi özellik sayısı fazladır. Bu da insanda daha fazla özelliğin ön plana çıkabileceği ve insanın her ön plana çıkan özellik ile daha farklı yorumlanacağı anlamını doğurur. Örnek verecek olursak gülen bir insanı gören biri o insanı neşeli olarak tanımlar ve boyundan tutun kilosuna, saç ve ten rengine kadar olan çekinik kalan özelliklerini bu durum etrafında yorumlarlar.


Bir insanda ön plana çıkma olasılığı olan özellikleri doğal, yapay; kalıcı, geçici ve somut, soyut olarak sınıflandırmak mümkündür. İnsanın görünüşünden doğan veya karakterinden yansıyan şeylerden anlık olarak veya uzun süreli ön plana çıkarak muhataplarının gözünden onu o özellik etrafında yorumlatan şeyin neden ve nasıl olduğunun cevabı beyin ve hafıza sistemimizde yer alıyor. İnsan beyni konforcu bir yaklaşım sergileyerek hemen hemen her zaman enerji tasarrufu sağlamaya yönelik çalıştığı için insanları, dış dünya ve içindekileri inceledikten sonra yorumlayıp belli tanımlamalarla etiketleme odaklıdır. İlk defa karşınıza çıkan bir cismi çoğu yönden inceleyen beyin onu sizin bir dahaki karşılaşmanızda kısaca hatırlamanız ve tekrar incelemek için enerji sarf etmemeniz için ondaki ön plana çıkan özelliklerle tanımlı kılar.


İnsanın hafıza sistemine gelecek olursak bizler biliyoruz ki hafızaya alınan bir bilgi üzerinden geçen zamanla beraber gittikçe unutulmaya başlar. Hafızaya alınan o şeye dair olanlar yavaş yavaş hafızadan kaybolur. Bir kişi veya şeye ait olan anılar veya özellikler geçen zamanla beraber üç boyutlu (kişilerin onları gerçek hayatta gördükleri gibi) olmaktan tek boyutlu olmaya doğru evrilir. Daha sonra tekrar üzerinden zaman geçmesine bağlı olarak o anılar birer bilgiye dönüşürler ve hatırlanma şekilleri bilgi düzeylerinde olur. Yani falanca zaman falanca yerde bulunduğunu bilir kişi ancak o ana dair şeyleri canlandırmakta güçlük çeker. Aslıda burada olan sadece serbest haldeki bilgilerin kendilerini çağrıştıran ve hafızada onlara dair ön plan çıkan şey etrafında toplanmaları ve bilgi yumakları oluşturmalarıdır. Kısacası denilebilir ki hafızaya alınan dış dünyaya dair şeyler bir süre sora beyinde onlara dair en çok ön plana çıkan şeylerle etiketlenirler ki canlı bunlara ulaşırken enerjiden tasarruf edebilsin. Bu durum bizim doğamıza o kadar yansımıştır ki biz insanlar da dış dünyada yer alan ve bünyesinde birden fazla ön plana çıkan veya çıkabilme potansiyeli olan şeyleri onlara özgün veya genel anlamlar taşıyan sözcüklerle adlandırıyoruz.


Bu durumu bir örnek ile taçlandıralım. Benim adım Ümit. Şu an bu yazıyı okuyan sizler beni Ü-m-i-t harfleri olarak düşünebilir ve “ü” harfinin biçimi veya üzerindeki noktaların ön plana çıkması nedeniyle bunlarla aklınızda tutabilirsiniz. Buradaki “ümit” adı bende ön plana çıkan bir özellik değildir ancak bir insanlar bünyesinde birden fazla göze çarpan şeyleri sınırlı şekilde ifade etmemek için kendilerine kendilerinden bağımsız adlar verdiği için ben de dış dünyada bu adı kullanıyorum. Gerçekte benimle karşılaşmış olsanız bende ön plana çıkan özellikler ile beni hafızanıza almış olacaksınız. Örneğin kısa, şişman, bıyıklı, kel ve esmer biri (bu arada böyle biri değilim, yani en azından ben öyle düşünüyorum) olarak tanımlayabilirsiniz beni. Sizinle bundan sonra bir ikinci defa daha karşılaşırsak bende anlık olarak ön plana çıkan özelliklere göre tekrar beni adlandırırsınız.


18 görüntüleme0 yorum

Son Paylaşımlar

Hepsini Gör

İnsan Bedeni