Gözlemci ve Gözlenen


Nesnelerin, canlıların, olayların veya durumların adlandırılmalarında kendilerinde anlık veya uzun süreli olarak ön plana çıkan özelliklerin etiket olarak kullanıldığını Bir Şeyeleri Adlandırma ve Yorumlama adlı yazıda anlatılmış oldu. Soyut sistemlerde somut olanlarda olduğu kadar kesin konuşmak ve bir şeyleri daha net, genel geçer hale getirmek zor olsa da Albert Einstein’in fiziksel harekette açıklığa kavuşturduğu bir gözlemci-gözlenen ilişkisini soyut yapıya uyarlamak mümkündür. Buradaki temel felsefe bir dış dünyadaki bir hareketi incelerken bu hareket eden ile hareketi gözlemleyen kişilerin etkilerini de incelemek gerektiğidir. Nicel olmayan tanımlamalarda da tanımlanan ve tanımlayan kişilerin de ortaya atılan tanımda etki sahibi olduğu biliniyor. Bu eksende bir nesnede ön plana çıkan özellik gözlenenin davranışını tanımlarken nesneyi yorumlayan yorumcunun anlık olarak o nesneye olan bakışı da gözlemcinin davranışını ifade eder. Bir kişinin bir kişi veya nesneye bakışında kendisinin o kişi veya nesnede yer alan özelliklerden birini seçici olarak algılaması durumuna adlandırmaya hazır oluşluk denilebilir. Kişinin içsel durumu nesnede bulunan hangi özelliği ön planda görmeye müsaitse gözlemcinin davranışı bu yönde olacaktır. Örneğin kapalı bir havayı ümitsizliğe yormak gözlemcinin davranışının durumdaki hangi özelliği ön planda gördüğünü açıklar. Bir gözlemcinin hazır oluşluğu ile gözlenen bir şeyde ön plana çıkacak özelliğin kesişimi anlık adlandırmayı ve yorumu verecektir. Bu durumu bir örnek ile açıklayalım:

Aynı okulda eğitim alan Ali, Mehmet, Semra ve Güzin hafta sonu beraber vakit geçirmek için buluşmaya karar verirler. Güzin sabah buluşma öncesi arkadaşları Semra ile Mehmet’in gizlice çıktıklarını öğrenir ancak bunun doğru olup olmadığı hakkında kesin bir bilgisi yoktur. Buluştukları zaman Güzin Semra’nın süslenmesini, davranışlarındaki inceliği ve Mehmet’in saçlarını özenle yapmış olmasını ikisinin aralarında bir şeyler olduğuna yorar. Ali’nin ise hiç böyle bir şeyden haberi yoktur. Nihayet hafta sonu gelip arkadaşları ile dışardaki bu güzel hava altında buluştuğu için mutlu olan Ali, Semra ile Mehmet’in karşılıklı gülüşmelerini okulun tatil olması ile bu güzel havada bir şeyler yapmalarına yorar.

Flörtü olan Semra ile bira arada olmanın sevincini yaşayan Mehmet Güzin’deki durgunluğun sebebinin biri ile flört etmemesi olduğunu, yalnız olan insanların bu şekilde olmalarına yorar ve flört etmenin ne kadar iyi bir şey olduğuna kanaat getirir. Bu örnekte de yer aldığı şekilde kişilerde, nesnelerde, olaylarda veya durumlarda ön plana çıkan şeyler ile bunları yorumlayan kişilerin anlık durumları bunların adlandırılmalarında etkili olmuştur. Bu durum bilinerek hukuki süreçlerde verilen kararların kararı veren ile sanığın veya ortamın etkilerinden bağımsız olarak verilmesi sağlanabilir.



21 görüntüleme0 yorum

Son Paylaşımlar

Hepsini Gör

İnsan Bedeni